Galápagos eilanden: Blauwdruk van de evolutie

De naam van Charles Darwin en de Galápagos zijn voor eeuwig met elkaar verbonden. Zijn wereldschokkende evolutietheorie ‘The Origin of Species’ (1859) is grotendeels gebaseerd op de flora en fauna van deze unieke archipel. Honderd jaar na de publicatie kreeg deze onherbergzame eilandengroep, gelegen voor de kust van Zuid-Amerika, de status van Nationaal Park. Bewoond door dieren uit de prehistorie, even argeloos als fotogeniek. Een beeldverslag van het reisjournalistenduo Cécile Dornseiffen & Maarten Verkleij.

Een teleurstelling
De Galápagos eilanden – 13 grote, 6 kleinere en een 40-tal eenzame rotsen – horen bij Ecuador, maar liggen 1000 kilometer ten westen daarvan in de Stille Oceaan; midden op de evenaar. Charles Darwin, uitgezonden door de Britse admiraliteit op de HMS Beagle, zette er op 17 september 1835 voet aan wal. Hij was teleurgesteld. ‘Een tegenvaller’, noteerde hij in zijn beroemde Journals. ‘Geen tropisch paradijs, maar een verzameling kale, vulkanische eilanden.’

Betoverend
The enchanted islands’ – de betoverende eilanden – is een van de koosnamen voor de Galápagos. Nergens ter wereld kom je oog in oog met zoveel buitenissige diersoorten, die bovendien zó tam zijn. Deze zeeleguaan is niet met een telelens gefotografeerd, maar op minder dan 70 cm afstand met een groothoeklens. Gezellig naast ‘m op het trottoir gelegen. Door alle menselijke aandacht zijn ze zelfs een tikje ijdel geworden – ze poseren geduldig. 


World Heritage Site
Op grond van de bijzondere fauna en flora werd vrijwel de hele archipel in 1959 tot Galápagos National Park verklaard, inclusief een visvrije zone van 40 mijl op zee. In 1978 kregen de eilanden ook de status van UNESCO World Heritage Site. Het is de nipte redding geweest voor kwetsbare soorten als landleguaan en reuzenschildpad.



Blue Footed Boobies
Dé  mascotte van de Galápagos: de Blauwvoet Jan-van-Gent. In het Engels Blue Footed  Boobies geheten, wat garant staat voor grappig bedoelde souvenir T-shirts. In de baltstijd lopen deze clowneske vogels als polkadansers te paraderen  met hun aquakleurige zwemvliezen. Want hoe blauwer de poten, des te aantrekkelijker voor de partner.













Grazende reuzenschildpad
Grazende reuzenschildpad op Santa Cruz. De mannetjes worden heuphoog en kunnen een gewicht van 250 kilo bereiken. Zij waren het die de eilanden de naam Galápagos gaven. Galápago betekent namelijk ‘zadel’ in oud Spaans, refererend aan hun bolle schild. Ooit hobbelden er zo’n 250.000 stuks rond, nu nog maar een kleine 15.000. Zeelieden namen ze levend mee als ‘ingeblikt’ vers vlees; hun olie werd gebruikt in straatlantaarns. Nu worden ze gekoesterd. Plet zo’n kolos een moestuintje, dan worden de boeren keurig schadeloos gesteld.


Vulkanisch
De Galápagos eilanden zijn allemaal vulkanisch van oorsprong. Te danken aan een lava producerende ‘hot spot’ diep onder de tektonische Nazca plaat. Dit deel van de aardkorst schuift als een soort lopende band met een snelheid van centimeters per jaar onder het continent van Zuid-Amerika. Geologisch gezien zijn de oostelijke eilanden daardoor het oudste (5 miljoen jaar), de westelijke het jongste. Zoals Bartolomé dat oogt als een desolaat maanlandschap. Om de kwetsbare bodem te beschermen tegen erosie zijn hier looppaden aangelegd.

Zeestromingen
De Galápagos heeft een unieke ligging: precies op het kruispunt van drie grote zeestromingen (Humboldt, Panama, Cromwell) en diverse windsystemen. Tel daar het geologische gegeven van de langzaam eroderende eilanden bij op en je krijgt een enorme verscheidenheid aan biotopen. Het noordelijkste eiland is droog en subtropisch. Van de andere eilanden zijn de hogere heuveltoppen soms begroeid, de lage kustgebieden woestijnachtig. In de loop der tijd is op elk eiland een eigen, vaak unieke flora en fauna ontstaan.








Darwin vinken
Je zou ‘m bijna over het hoofd zien. Toch is dit kleine vogeltje een van de beroemde Darwin vinken, op wie Charles Darwin grotendeels zijn evolutietheorie baseerde. Ieder eiland binnen de Galápagos blijkt namelijk een eigen subspecies (ondersoort) vink te hebben. Ieder met een apart gevormde snavel die aangepast is aan het type voedsel dat er te vinden is.

Lonesome George
Op alle eilanden is door evolutie een apart soort reuzenschildpad ontstaan. Het beroemdste exemplaar heet Lonesome George, naar het zich laat aanzien de laatste van Pinta eiland. In het Charles Darwin Research Station op Santa Cruz wordt nu geprobeerd hem te kruisen met de meest verwante soort; tot nu toe zonder succes. Alle soorten zijn opgenomen in speciale fokprogramma’s. De eieren worden kunstmatig uitgebroed; een graadje meer of minder bepaalt daarbij de sekse.









Landleguaan
Ook de landleguaan, te herkennen aan de okerbruine camouflagekleur, is een bedreigde soort. Ze worden zo’n meter lang, inclusief staart. Hun angstaanjagende uiterlijk staat in schril contrast met hun eetpatroon. Het zijn vegetariër die zich hoofdzakelijk beperken tot vruchten, bloemen en cactusschijven.


Haventje op San Cristobal
Haventje van Puerto Baquerizo Moreno op San Cristóbal. Door een schreeuwend tekort aan zoet water, zijn de eilanden vroeger nooit gekoloniseerd. In de loop der eeuwen hebben alleen wat piraten, walvisvaarders, bannelingen en idealistische communes gepoogd er te overleven. Pas begin 20e eeuw, toen de eilanden strategisch van belang werden (denk aan het Panama kanaal) ontstond permanente bewoning.

Vloot
Alleen op San Christóbal en Santa Cruz liggen echte dorpjes. Naast wat visserij draait alles nu om (eco)toerisme. Relatief nieuw is de opkomst van B&B’s en enkele luxe resorts als aanvulling op de grote vloot van zo’n 85 cruiseboten.

















Geen angst
Een van de grootste verrassingen is de tamheid van de dieren. Omdat ze niet of nauwelijks bejaagd zijn, hebben ze geen angst voor mensen opgebouwd. Vogels zijn tot op enkele meters te benaderen, leguanen versperren overal de weg. Telelenzen zijn amper nodig. Wie na het snorkelen terugkomt, moet niet verbaasd zijn dat de handdoek bezet is door een luierende zeeleeuw.

Snorkelen
Dé foto van de Galápagos: Pinnacle Rock op Bartolomé. Wie geluk heeft mag tijdens het snorkelen in zo’n beschutte baai een tijdje oppeddelen met grazende zeeschildpadden.



















Kicker Rock
Een vast punt in iedere cruise: Kicker Rock. Alle verschillende eilanden zijn feitelijk niets anders dan de toppen van vulkanen. Of de geërodeerde, afgesleten restanten daarvan. Zoals deze schijnbaar verdwaalde rots. Die tijdens zonsondergang opgloeit in de meest prachtige bruinrode tinten. 

Kabeltouw
Vulkanen zijn nog steeds actief. De laatste eruptie dateert van 2008. De uitbarstingen leveren soms bizarre lavaformaties op. Zoals dit kabeltouw lava van het Paehoehoe lavaveld op Santiago eiland.


















Sally
Verreweg de meeste dieren scharrelen hun kostje op langs de kustlijn. Vermakelijk zijn deze alom aanwezige knalrode krabben (Sally Lightfoot Crab) die massaal over de zwarte lavarotsen rennen.


Miniatuurdraakjes
Zeeleguanen komen alleen op de Galápagos voor. Het feit dat ze om de haverklap niezen om het zeezout kwijt te raken, geeft nog sterker het beeld van miniatuurdraakjes. Gelukkig zijn het onschuldige vegetariërs die onder water algen grazen. De koudbloedige dieren moeten daarvoor eerst urenlang opwarmen, het liefst dicht tegen elkaar aan. Daarna kunnen ze 1x per dag een duik maken van een uur.

Bruine pelikaan
Bruine pelikaan. Deze grote vogels, spanwijdste 2 meter, passen zich gemakkelijk aan. Ze scharrelen graag rond in haventjes, bedelend voor vis.




















Ruim 150.000 toeristen
Vorig jaar bezochten meer dan 150.000 toeristen de eilandengroep. Het Galápagos National Park zet sterk in op ecotoerisme. Toerboten moeten een milieuvriendelijke bedrijfsvoering garanderen. Bovendien gaat er altijd een gekwalificeerde natuurgids mee, één op 10-20 toeristen. Wie er het maximum qua educatie uit wil halen, is het beste af op kleinere boten met een bezetting vanaf 16 passagiers. Verreweg de meeste zijn luxe motorjachten; romantici kunnen terecht op enkele zeilschepen.


Panka, snelle rubberboot
Landingen worden uitgevoerd met een panka, een snelle rubberboot. Er zijn slechts een 70-tal toegankelijke sites, waar het soms druk kan zijn. Inmiddels wordt er al gesproken over het splitsen van de tours over diverse zones. Mocht dit plan doorgaan, dan is het zaak vooraf goed te weten wat je wilt zien; alle eilanden zijn namelijk anders. Ook door het seizoen heen.

Duiken naar hamerhaaien
Ook de onderwaterwereld is absoluut de moeite waard. Snorkelaars kunnen hun hart ophalen aan grote scholen felgekleurde vissen. Zelfs ontmoetingen met, ongevaarlijke, rifhaaien zijn niet uitgesloten. Duikers komen hier speciaal voor de hamerhaaien. Dagdelen scuba-diving kunnen onderweg nog geregeld worden. 














Pas twee uur oud
De beste tijd om jonge zeeleeuwen te zien is oktober/november. Deze pup is slechts 2 uur oud. Moeder en pasgeboren jong besnuffelen elkaar langdurig. Daarna vinden ze elkaar altijd terug, waar ook in de kolonie.

Noodmaatregel
De dood is op de Galápagos altijd dichtbij. Of het nu gaat om jonge zeeleeuwen of om aangespoelde walvissen. Recente slachtoffers zijn de kuddes geiten. Ooit meegebracht door boeren, daarna ontsnapt en verwilderd. Aangezien ze concurreren met de schildpadden om kruiden en gras, worden ze nu massaal afgeschoten. Een noodmaatregel om de fragiele ecosystemen in stand te houden.











Tropenrooster
Pinguïns? Ja, de Galápagos pinguïn is de enige tropische variant ter wereld. Ooit mee gespoeld met de koude zeestroming vanuit Antarctica, hebben ze zich het tropenrooster eigen gemaakt. ‘s-Middags lekker dutten in de schaduw dus.

Samen voor het leven
Nog een soort die in principe thuishoort in Antarctische gebieden: de albatros. Toch is er een broedkolonie op Española, waar ze gebruik maken van de hoge kliffen voor hun ‘take-off’.  Albatrossen vormen paren voor het leven. Na maandenlang alleen op zee gefoerageerd te hebben, komen ze vrijwel gelijktijdig terug en starten een uitvoerig baltsritueel.













Flamingo's
Arctisch, subtropisch of tropisch; de even extreme als veelzijdige Galápagos biedt aan vele soorten een thuis. Zoals flamingo’s, naar schatting een populatie van zo’n 500 vogels.


Darwin's Lake
Een heel bijzondere plek: Darwin’s Lake. Dit onleefbare zoutmeer is ontstaan door de aanzuiging en verdamping van zeewater. Het ligt op Isabela, het grootste eiland van de Galápagos.


Zeeleguaan
Zeeleguaan op Española. Sommige subspecies hebben felle, roodgroene kleuren. Maar de rode kleur kan ook ontstaan door het eten van rode algen. Soms een must tijdens de beruchte El Niño. Dit klimaatfenomeen blokkeert de golfstroom die koud, voedselrijk water brengt. Niet alleen vissen en visetende vogels krijgen het moeilijk, ook de zeeleguanen verhongeren door het verdwijnen van hun favoriete algensoort.


Keelzak
Fregatvogel kolonie op North Seymour. De mannetjes beschikken over een vuurrode keelzak die ze als een ballon kunnen opblazen. Samen met de  uitgespreide vleugels hét sein dat ze een partner zoeken.

'Blowholes'
Fotostop op Española eiland. Het lijken net geisers, maar zijn zogenaamde ‘blowholes’. De golfslag heeft de rosten van onderaf uitgehold. Bij een extra hoge golf spuit het zeewater omhoog.


















Gevleugelde begeleiders
Bekend beeld: dicht onder de kust worden de boten vaak begeleid door fregatvogels en pelikanen. De laatste liften graag een tijdje mee op de boeg.

Postkantoor
Postoffice Bay op Floreana. Het oudste postkantoor ter wereld, zo wordt geclaimd. Piraten plachten hier, in deze ton, hun post neer te leggen. Anderen pikten de brieven weer op en leverden ze af. Het systeem werkt nog steeds: toeristen schrijven enthousiast hun ansichtkaarten. In de praktijk liggen ze er niet langer dan een week of twee. Favoriete thuisfront bestemmingen: Amerika, Engeland, Duitsland en, natuurlijk, Nederland.










Reistip: combineer met Ecuador
Ecuador is een van de meest veelzijdige reisbestemmingen in Zuid-Amerika. Cruises door de Galápagos, standaard 5 of 8 dagen, worden meestal gecombineerd met een reisbestemming in Ecuador zelf. Een relatief klein land met een enorme biodiversiteit, doorsneden door het hoge Andes gebergte met z’n vulkanen. Ten oosten daarvan het tropisch regenwoud, ten westen de steil vanaf de kust oprijzende nevelwouden.

Quito
De aanvliegroute naar alle bestemmingen loopt via de hoofdstad Quito of de kustplaats Guayaquil. Quito ligt op een lange smalle bergkam (2800 meter) en is van oudsher het centrum van de indianenbevolking. In de 16e eeuw kregen de Spanjaarden vaste voet aan de grond en modelleerden de stad naar hun smaak. Het historische centrum – met haar vele kerken, pleinen en steile straatjes – staat sinds 1978 op de Wereld Erfgoedlijst.










Jungle
Topbestemming: de jungle van het Amazonegebied.  

Nep-evenaar
De evenaar. Hier vereeuwigd bij Mital del World, een pretparkje hoog in de Andes. De keurig getrokken lijn is nep; de echte evenaar ligt tweehonderd meter verderop.



















Luxe spa-resort
Tropical forest resort & spa Arashá. Dit luxe spa-resort werd diverse keren bekroond als de beste van Ecuador. Het ligt op een van ’s werelds rijkste ‘hot spots’ qua biodiversiteit. Rondom het resort zijn 35.000 plantensoorten te vinden, waarvan de helft uniek voor de regio. Aangevuld met vele honderden soorten amfibieën, vogels en insecten.

Provinciestadje
San Miquel de los Bancos, een echt Ecuadoriaans provincieplaatsje.


















Tekst en foto’s: Domicile (domicile@xs4all.nl)


Internet:
www.galápagosonline.com
www.galapagos.org
www.galapagospark.org